Zespół ręka–stopa: pielęgnacja w trakcie terapii raka

Zespół ręka–stopa, czyli hand-foot syndrome lub palmar-plantar erythrodysesthesia, jest działaniem niepożądanym niektórych leków przeciwnowotworowych. Może pojawiać się między innymi podczas terapii kapecytabiną, pegylowaną liposomalną doksorubicyną i wybranymi lekami celowanymi [1]. Objawy obejmują zaczerwienienie, obrzęk, pieczenie, mrowienie, ból, nadwrażliwość, złuszczanie, pękanie skóry, a w cięższych przypadkach pęcherze lub owrzodzenia. Dla pacjenta nie jest to wyłącznie problem estetyczny, bo zmiany mogą utrudniać chodzenie, pracę rękami i codzienne czynności. W onkologii skóra dłoni i stóp może decydować o jakości życia oraz tolerancji leczenia.

W gabinecie kosmetologicznym lub estetycznym trzeba bardzo ostrożnie podchodzić do pacjentów w aktywnej terapii onkologicznej. Pedicure, frezowanie, intensywne złuszczanie, usuwanie zrogowaceń, peelingi kwasowe albo zabiegi cieplne mogą nasilać uszkodzenie skóry, jeśli bariera jest już podrażniona. Przegląd dotyczący HFS po chemioterapii wskazuje, że wczesne rozpoznanie i właściwe postępowanie pomagają ograniczać wpływ objawów na jakość życia i ciągłość leczenia [1]. Nie należy więc maskować bólu, pęknięć czy zaczerwienienia lakierem albo agresywnym zabiegiem pielęgnacyjnym. Pielęgnacja wspierająca nie może ukrywać toksyczności leczenia.

W przypadku kapecytabiny HFS jest jedną z częstszych i ograniczających działań niepożądanych. Prospektywne badanie dotyczące HFS po kapecytabinie wykazało istotne obciążenie funkcjonalne i jakościowe oraz podkreśliło znaczenie oceny dermatologicznej [2]. Nowszy przegląd omawia diagnostykę, czynniki ryzyka i strategie postępowania, w tym znaczenie leczenia objawowego, preparatów miejscowych i modyfikacji leczenia przeciwnowotworowego w wybranych sytuacjach [3]. Decyzje o zmianie dawki lub przerwaniu leczenia należą jednak do zespołu onkologicznego. Kosmetolog może wspierać komfort skóry, ale nie powinien samodzielnie prowadzić toksyczności onkologicznej.

Bezpieczne wsparcie obejmuje delikatne oczyszczanie, regularne nawilżanie, ochronę przed tarciem, unikanie gorącej wody, ciasnego obuwia i urazów mechanicznych. W niektórych zaleceniach omawia się także kremy z mocznikiem, chłodzenie lub leczenie przeciwzapalne, ale dobór powinien być uzgodniony z lekarzem prowadzącym [4]. Pacjent powinien zgłaszać narastający ból, pęcherze, owrzodzenia, sączenie, objawy infekcji albo trudność w chodzeniu. Współpraca onkologa, dermatologa, pielęgniarki i specjalisty pielęgnacji może realnie poprawić komfort pacjenta. Onkologia w medycynie estetycznej zaczyna się od zasady: najpierw bezpieczeństwo leczenia, potem wygląd skóry.

Źródła:

[1] Kwakman JJM, Elshot YS, Punt CJA, Koopman M. Management of cytotoxic chemotherapy-induced hand-foot syndrome. Oncol Rev. 2020;14(1):442. doi:10.4081/oncol.2020.442. PMID:32431787.

[2] de Queiroz MVR, de Medeiros ACTR, Toledo SP, Sarmenghi KDA, Vasconcellos VF. Hand-foot syndrome caused by capecitabine: incidence, risk factors and the role of dermatological evaluation. Ecancermedicalscience. 2022;16:1390. doi:10.3332/ecancer.2022.1390. PMID:35919225.

[3] Chen B, Wang X, Meng L. Advancements in the diagnosis and management of capecitabine-induced hand-foot syndrome. J Cancer Res Clin Oncol. 2025;151(10):265. doi:10.1007/s00432-025-06319-2. PMID:40976784.

[4] Chidharla A, Kasi A. Chemotherapy Acral Erythema. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island: StatPearls Publishing; updated 2023. PMID:29083596.