Toksyna botulinowa na nadpotliwość: nie tylko kwestia komfortu

Nadpotliwość bywa traktowana jako problem kosmetyczny, ale dla wielu pacjentów jest realnym obciążeniem społecznym, zawodowym i emocjonalnym. Hiperhydroza oznacza wydzielanie potu przekraczające potrzeby termoregulacyjne organizmu, czyli większe niż wynikałoby z temperatury czy wysiłku [2]. Może dotyczyć pach, dłoni, stóp, twarzy lub kilku obszarów jednocześnie. Zanim zaproponuje się leczenie iniekcyjne, trzeba odróżnić nadpotliwość pierwotną od wtórnej, związanej na przykład z lekami, chorobami endokrynologicznymi, infekcjami lub zaburzeniami neurologicznymi. Nie każdy problem z poceniem jest wskazaniem do toksyny botulinowej.

Toksyna botulinowa typu A działa przez czasowe zahamowanie uwalniania acetylocholiny, która uczestniczy w pobudzaniu gruczołów potowych. W leczeniu nadpotliwości pach preparat podaje się zwykle bardzo powierzchownie, w siatce punktów dopasowanej do obszaru nadmiernego pocenia [3]. Ważne jest właściwe oznaczenie strefy zabiegowej, na przykład z użyciem testu jodowo-skrobiowego, oraz dobranie dawki i liczby punktów. Inaczej planuje się terapię pach, inaczej dłoni, gdzie znaczenie ma ból zabiegu i ryzyko przejściowego osłabienia chwytu. To procedura medyczna, a nie mocniejszy odpowiednik antyperspirantu.

Dane naukowe potwierdzają, że toksyna botulinowa typu A może zmniejszać objawy pierwotnej nadpotliwości pach. Metaanaliza z 2025 roku wskazała, że iniekcje BTX-A istotnie redukowały potliwość w porównaniu z placebo [1]. Prospektywne badanie z 2024 roku opisywało także poprawę jakości życia u pacjentów z nadpotliwością pach po terapii toksyną botulinową [4]. Efekt nie jest jednak trwały na zawsze i zwykle wymaga powtarzania po określonym czasie. Pacjent powinien wiedzieć, że leczenie działa czasowo, a nie usuwa przyczyny skłonności do pocenia.

Przed zabiegiem trzeba omówić przeciwwskazania, możliwe działania niepożądane i alternatywy, takie jak preparaty miejscowe, jonoforeza, leczenie doustne lub wybrane technologie. Możliwe reakcje obejmują ból, siniaki, miejscową tkliwość, przejściowe osłabienie mięśni w okolicy podania albo niezadowalający efekt. Przy nietypowym, nagłym lub uogólnionym poceniu potrzebna jest diagnostyka lekarska, a nie szybka procedura estetyczna. Ważna jest też dokumentacja preparatu, dawki, rozcieńczenia, punktów podania i obszaru zabiegowego. Bezpieczne leczenie nadpotliwości zaczyna się od rozpoznania, a nie od samej iniekcji.

Źródła:

[1] Sun J, Chen S, Yang T, Huang L, Tang J, Feng Y, et al. Efficacy and Safety of Botulinum Toxin Type A in Primary Axillary Hyperhidrosis: A Meta-analysis and Systematic Review. Aesthetic Plast Surg. 2025;49:4932–4940. doi:10.1007/s00266-025-04909-6. PMID:40500510.

[2] Nawrocki S, Cha J. The etiology, diagnosis, and management of hyperhidrosis: a comprehensive review. J Am Acad Dermatol. 2019;81(3):657–666. PMID:30710604.

[3] Nawrocki S, Cha J. Botulinum toxin: Pharmacology and injectable administration for the treatment of primary hyperhidrosis. J Am Acad Dermatol. 2020;82(4):969–979. doi:10.1016/j.jaad.2019.11.042. PMID:31811879.

[4] Castiglione L, Murariu M, Boeriu E, Enatescu I. Assessing Botulinum Toxin Effectiveness and Quality of Life in Axillary Hyperhidrosis: A One-Year Prospective Study. Diseases. 2024;12(1):15. doi:10.3390/diseases12010015.