Skóra w radioterapii: pielęgnacja wspierająca, nie agresywna

Pacjent w trakcie radioterapii lub po jej zakończeniu może doświadczać zmian skórnych, które są czymś więcej niż problemem estetycznym. Ostra reakcja popromienna może obejmować rumień, suchość, świąd, pieczenie, złuszczanie, bolesność lub uszkodzenie naskórka [1]. W takim kontekście priorytetem nie jest poprawa wyglądu skóry za wszelką cenę, ale ochrona bariery, komfortu i ciągłości leczenia onkologicznego. Każda procedura estetyczna w obszarze napromienianym wymaga szczególnej ostrożności. Decyzja powinna być podejmowana we współpracy z lekarzem prowadzącym lub zespołem onkologicznym.

Wytyczne MASCC dotyczące ostrego popromiennego zapalenia skóry pokazują, że postępowanie powinno opierać się na dowodach, a nie na przypadkowych poradach pielęgnacyjnych [1]. Druga część tych wytycznych, oparta na międzynarodowym konsensusie Delphi, wskazuje konkretne interwencje, które uzyskały poziom zgodności ekspertów dla profilaktyki lub leczenia wybranych postaci reakcji skórnych [2]. To ważne, ponieważ pacjenci często słyszą sprzeczne zalecenia dotyczące mycia, kremów, opatrunków i dezodorantów. Nie każdy produkt „łagodzący” jest odpowiedni w trakcie radioterapii. W pielęgnacji onkologicznej mniej przypadkowości oznacza więcej bezpieczeństwa.

Współczesne rekomendacje praktyczne coraz częściej podkreślają znaczenie delikatnej higieny, unikania tarcia i ochrony skóry przed urazami [3]. Nie chodzi o całkowite unikanie mycia, ale o sposób pielęgnacji dostosowany do stopnia reakcji skórnej i zaleceń zespołu radioterapii. Skóra w obszarze napromienianym może reagować inaczej niż skóra zdrowa, nawet jeśli z zewnątrz wygląda tylko na lekko zaczerwienioną. Agresywne peelingi, intensywne kwasy, retinoidy, masaże próżniowe czy zabiegi cieplne mogą być nieadekwatne w takim okresie. Delikatność jest tu elementem terapii wspierającej, a nie brakiem działania.

Onkologia w medycynie estetycznej wymaga jasnego rozróżnienia między pielęgnacją wspierającą a zabiegiem estetycznym. Przegląd dotyczący toksyczności skórnych leczenia nowotworowego podkreśla, że zmiany skórne mogą wpływać na jakość życia i wymagają zorganizowanego postępowania [4]. W praktyce oznacza to, że kosmetolog lub specjalista medycyny estetycznej powinien znać granice swoich działań i nie zastępować zaleceń onkologicznych. Po zakończeniu leczenia można rozważać strategie poprawy komfortu i wyglądu skóry, ale dopiero po ocenie gojenia, ryzyka i przeciwwskazań. Bezpieczeństwo pacjenta onkologicznego zawsze powinno być ważniejsze niż tempo poprawy estetycznej.

Źródła:

[1] Behroozian T, Goldshtein D, Ryan Wolf J, van den Hurk C, Finkelstein S, Lam H, et al. MASCC clinical practice guidelines for the prevention and management of acute radiation dermatitis: part 1) systematic review. EClinicalMedicine. 2023;58:101886. doi:10.1016/j.eclinm.2023.101886. PMID:37181415.

[2] Behroozian T, Bonomo P, Patel P, Kanee L, Finkelstein S, van den Hurk C, et al. Multinational Association of Supportive Care in Cancer (MASCC) clinical practice guidelines for the prevention and management of acute radiation dermatitis: international Delphi consensus-based recommendations. Lancet Oncol. 2023;24(4):e172–e185. doi:10.1016/S1470-2045(23)00067-0. PMID:36990615.

[3] Forde E, Van den Berghe L, Buijs M, Cardone A, Daly J, Franco P, et al. Practical recommendations for the management of radiodermatitis: on behalf of the ESTRO RTT committee. Radiat Oncol. 2025;20:46. doi:10.1186/s13014-025-02624-9. PMID:40158149.

[4] Ladwa R, Fogarty G, Chen P, Grewal G, McCormack C, Mar V, Kerob D, Khosrotehrani K. Management of Skin Toxicities in Cancer Treatment: An Australian/New Zealand Perspective. Cancers (Basel). 2024;16(14):2526. doi:10.3390/cancers16142526. PMID:39061166.