Immunoterapia i skóra: wysypka nie jest zwykłym podrażnieniem

Immunoterapia z użyciem inhibitorów punktów kontrolnych zmieniła leczenie wielu nowotworów, ale może powodować działania niepożądane związane z nadmierną aktywacją układu odpornościowego. Skóra należy do najczęściej zajmowanych narządów w przebiegu takich reakcji [1]. Objawy mogą obejmować świąd, rumień, wysypkę plamisto-grudkową, suchość, zmiany łuszczycowe, liszajowate, pęcherzowe albo odbarwienia przypominające bielactwo [1]. Dla pacjenta mogą wyglądać jak alergia, podrażnienie po kosmetyku albo „reaktywna skóra”. W trakcie immunoterapii nowa zmiana skórna wymaga czujności, a nie maskowania zabiegiem.

W gabinecie estetycznym szczególnie ważne jest pytanie o aktualne leczenie onkologiczne. Pacjent może nie skojarzyć, że świąd, suchość lub wysypka są związane z terapią przeciwnowotworową. Przeglądy dotyczące dermatologicznych działań niepożądanych po immunoterapii wskazują, że reakcje mogą być bardzo różnorodne i czasem wymagają diagnostyki dermatologicznej [4]. Nie należy więc wykonywać peelingów, laserów, mikronakłuwania czy zabiegów drażniących na skórze z aktywnym, niewyjaśnionym stanem zapalnym. Kosmetologiczna ocena skóry nie może zastąpić rozpoznania medycznego.

Wytyczne ASCO dotyczące działań niepożądanych immunoterapii podkreślają znaczenie oceny stopnia nasilenia objawów i dostosowania postępowania do ciężkości reakcji [2]. Łagodne zmiany mogą wymagać leczenia miejscowego i obserwacji, ale cięższe reakcje mogą prowadzić do czasowego wstrzymania terapii i leczenia systemowego [2]. To decyzje, które należą do zespołu onkologicznego i dermatologicznego. Gabinet estetyczny powinien raczej zgłosić pacjentowi potrzebę kontaktu z lekarzem niż proponować szybkie „wyciszenie” skóry. Najważniejsze jest utrzymanie bezpieczeństwa leczenia onkologicznego.

Nowsze prace konsensusowe wprowadzają definicje dermatologicznych irAE, aby ułatwić ich rozpoznawanie i klasyfikację [3]. To pokazuje, że skórne objawy immunoterapii są osobnym, specjalistycznym obszarem, a nie zwykłą nadwrażliwością skóry. W praktyce estetycznej bezpiecznym wsparciem może być delikatna pielęgnacja bariery, fotoprotekcja i unikanie drażniących procedur, ale po uzgodnieniu z lekarzem prowadzącym. Pacjent powinien zgłaszać pęcherze, rozległą wysypkę, ból skóry, nadżerki, gorączkę, zajęcie błon śluzowych lub szybkie pogarszanie objawów. Onkologia w estetyce wymaga współpracy, dokumentacji i pokory wobec leczenia przeciwnowotworowego.

Źródła:

[1] Geisler AN, Phillips GS, Barrios DM, Wu J, Leung DYM, Moy AP, et al. Immune checkpoint inhibitor-related dermatologic adverse events. J Am Acad Dermatol. 2020;83(5):1255–1268. doi:10.1016/j.jaad.2020.03.132. PMID:32454097.

[2] Schneider BJ, Naidoo J, Santomasso BD, Lacchetti C, Adkins S, Anadkat M, et al. Management of Immune-Related Adverse Events in Patients Treated With Immune Checkpoint Inhibitor Therapy: ASCO Guideline Update. J Clin Oncol. 2021;39(36):4073–4126. doi:10.1200/JCO.21.01440. PMID:34724392.

[3] Chen ST, Semenov YR, Alloo A, Bach DQ, Betof Warner A, Bougrine A, et al. Defining D-irAEs: consensus-based disease definitions for the diagnosis of dermatologic adverse events from immune checkpoint inhibitor therapy. J Immunother Cancer. 2024;12(4):e007675. doi:10.1136/jitc-2023-007675. PMID:38599660.

[4] Apalla Z, Rapoport B, Sibaud V. Dermatologic immune-related adverse events: The toxicity spectrum and recommendations for management. Int J Womens Dermatol. 2021;7(5 Pt A):625–635. doi:10.1016/j.ijwd.2021.10.005. PMID:35005180.